15 czerwca 2026 roku w Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej odbyło się wydarzenie z cyklu „Spotkanie z historią”, poświęcone postaci Mieczysława Kościelniaka – malarza, więźnia KL Auschwitz oraz autora wyjątkowych prac dokumentujących rzeczywistość obozową. Wydarzenie zorganizowano w ramach obchodów 86. rocznicy pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz.
Spotkanie rozpoczęło wystąpienie Anny Cieplińskiej-Jaglarz, kustosz MPMZO, która przybliżyła historię portretu więźnia obozu Auschwitz, Wilhelma Gawliczka, prezentowanego na wystawie stałej muzeum.
Wilhelm Gawliczek, uwieczniony na portrecie, od 1943 roku pracował w obozowej kantynie. W tym czasie poznał Helenę Datoń, zatrudnioną w kantynie dla esesmanów w tzw. Haus 7. Oboje angażowali się w działalność konspiracyjną, przekazując grypsy, lekarstwa oraz wiadomości z obozu. Jako wyraz wdzięczności za udzieloną pomoc i zaangażowanie w niesienie wsparcia więźniom Gawliczek podarował swój portret Helenie Datoń. Akwarela wykonana przez Mieczysława Kościelniaka w 1944 roku, znajdująca się w zbiorach muzeum, stała się punktem wyjścia do opowieści o niezwykłych wojennych losach artysty.
Główną część spotkania stanowiła prelekcja Jolanty Kupiec, historyczki sztuki, wieloletniej pracowniczki Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz autorki publikacji poświęconej Kościelniakowi. Prelegentka przedstawiła bogaty życiorys artysty – od młodzieńczych fascynacji sztuką i historią, przez studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Józefa Mehoffera, po tragiczne doświadczenia wojenne.
Szczególną uwagę poświęcono działalności artystycznej Kościelniaka w KL Auschwitz. Mimo niezwykle trudnych warunków tworzył on portrety współwięźniów, krajobrazy, kartki okolicznościowe oraz prace dokumentujące codzienność obozową. Artysta angażował się również w działalność obozowego ruchu oporu. Wykonane potajemnie rysunki i akwarele trafiały poza teren obozu, przekazując światu informacje o losie więźniów.
Jolanta Kupiec podkreśliła, że pasja i potrzeba tworzenia pomagały Kościelniakowi przetrwać najtrudniejsze chwile. Po wojnie artysta kontynuował dokumentowanie własnych doświadczeń, tworząc m.in. znany cykl „Dzień więźnia”, który należy do niezwykle ważnych świadectw życia w Auschwitz.
Po zakończeniu części prelekcyjnej uczestnicy wydarzenia mogli obejrzeć portret Wilhelma Gawliczka autorstwa Mieczysława Kościelniaka, znajdujący się na wystawie stałej MPMZO.
W ramach wydarzenia odbyły się również skierowane do młodzieży warsztaty pt. Sztuka jako „wyjście awaryjne” dla umysłu, w których uczestniczyła młodzież z Zespołu Szkół w Libiążu. Wprowadzeniem do zajęć była prezentacja poświęcona Lagermuseum w KL Auschwitz, przygotowana przez edukatorki muzealne Joannę Cebulską i Martynę Paluchiewicz-Łabaj. Następnie uczestnicy wykonali prace plastyczne w formie plakatów, których motywem przewodnim była wolność. Prace już niebawem zostaną wyeksponowane w formie wirtualnej wystawy w portalu edukacyjnym na naszej stronie internetowej.
Spotkanie poświęcone Mieczysławowi Kościelniakowi stało się nie tylko okazją do poznania losów wybitnego artysty i świadka historii, lecz także do refleksji nad rolą sztuki jako narzędzia pamięci, dokumentowania rzeczywistości oraz zachowania ludzkiej godności w najtrudniejszych warunkach.
